F51 là bệnh gì? Giải mã rối loạn giấc ngủ không thực tổn F51

Có thể bạn đã từng nghe qua hoặc đang gặp phải khái niệm “rối loạn giấc ngủ không thực tổn F51”, trên thực tế tình trạng này đang thu hút sự quan tâm của nhiều người và ngày càng lớn – Điều này phản ánh thực tế rằng nhiều người đang gặp khó khăn với giấc ngủ và tìm kiếm lời giải cho tình trạng này. Trong bài viết này, Orgscent sẽ cùng bạn tìm hiểu rõ hơn về thuật ngữ này, đồng thời cung cấp những thông tin hữu ích và giải pháp phù hợp, giúp bạn hiểu đúng và cải thiện chất lượng giấc ngủ một cách hiệu quả.

Rối loạn giấc ngủ không thực tổn F51 là gì

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng giấc ngủ không được đảm bảo về thời gian, chất lượng hoặc tính chu kỳ, làm ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của cơ thể và các hoạt động vào ban ngày. Theo hệ thống phân loại quốc tế về rối loạn giấc ngủ (ICSD-3), các rối loạn giấc ngủ được phân thành sáu nhóm chính. Một trong những nhóm quan trọng nhất là rối loạn giấc ngủ không thực tổn (F51 theo ICD-10) – tức là những rối loạn giấc ngủ không có tổn thương thực thể rõ ràng, mà chủ yếu liên quan đến các yếu tố tâm lý, thần kinh và hành vi.

Ngoài ra, có thể hiểu một cách đơn giản hơn rối loạn giấc ngủ không thực tổn là rối loạn giấc ngủ không do chất, điều này có nghĩa là người bệnh gặp các vấn đề liên quan đến giấc ngủ nhưng không phải do thuốc, rượu, hay các bệnh nội khoa gây ra. Chẩn đoán F51 trong phân loại ICD-10 bao gồm nhiều dạng rối loạn giấc ngủ khác nhau, trong đó có 6 nhóm phổ biến nhất. Hãy cùng Orgscent tìm hiểu rõ hơn về từng loại rối loạn để hiểu đúng bản chất và có hướng xử lý phù hợp:

 Mất ngủ (Notorganic insomnia) (F51.0)

Mất ngủ không thực tổn (F51.0) là tình trạng người bệnh thường xuyên khó đi vào giấc ngủ, có thể dẫn đến mất ngủ kéo dài, ngủ không sâu hoặc thức dậy quá sớm mà không thể ngủ lại. Mặc dù bạn đã dành đủ thời gian cho việc nghỉ ngơi, nhưng bạn vẫn cảm thấy giấc ngủ không trọn vẹn. Bạn có thể tham khảo bài viết được orgscent chia sẻ về chứng mất ngủ kéo dài do đâu tại đây

Hơn thế, tình trạng này không chỉ xảy ra thoáng qua kéo dài 1-2 ngày, người mắc phải F51.0 thường gặp rối loạn giấc ngủ ít nhất ba lần mỗi tuần, kéo dài liên tục trong tối thiểu một tháng. Không đơn thuần là khó ngủ, mà còn là sự lo lắng kéo dài về việc không ngủ được, dẫn đến một vòng luẩn quẩn giữa căng thẳng và mất ngủ.

Trước giờ ngủ, họ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, tâm trí không ngừng hoạt động. Họ suy nghĩ về công việc, sức khỏe, các mối quan hệ – thậm chí cả cái chết. Những suy nghĩ ấy như “trải dài” trong đầu, khiến giấc ngủ càng trở nên xa vời.

Sau một đêm mất ngủ, buổi sáng trở thành điều đáng sợ. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi, uể oải, cả thể chất lẫn tinh thần đều kiệt quệ. Suốt cả ngày, họ sống trong cảm giác căng thẳng, dễ cáu gắt, khó tập trung, và đôi khi là nỗi buồn vô cớ không thể gọi tên. Quan trọng hơn, mất ngủ không chỉ gây khó chịu tạm thời. Nếu kéo dài, nó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống, công việc và các mối quan hệ xã hội. Nhiều người vì không hiểu rõ bản chất của vấn đề nên dễ nhầm lẫn, hoặc chủ quan bỏ qua việc điều trị đúng cách.

 Ngủ nhiều không thực tổn (No organic luypersonnia) (F51.1)

Khác với mất ngủ không thực tổn (F51.0), ngủ nhiều không thực tổn ngủ nhiều không thực tổn lại đặc trưng bởi tình trạng buồn ngủ quá mức, dù người bệnh đã ngủ đủ hoặc hơn so với nhu cầu thông thường, không kèm theo các triệu chứng thần kinh rõ rệt như mất trương lực, liệt khi ngủ, ảo giác chuyển giấc hay ngừng thở ban đêm. Ngoài ra, người bệnh không có bệnh lý thần kinh hay nội khoa nào giải thích được tình trạng buồn ngủ kéo dài. Đây là yếu tố quan trọng để phân biệt với các rối loạn giấc ngủ thực tổn như chứng ngủ rũ.

Ngủ nhiều không thực tổn (F51.1) là tình trạng người bệnh buồn ngủ quá mức vào ban ngày hoặc thường xuyên rơi vào các cơn ngủ không kiểm soát, dù đã ngủ đủ vào ban đêm. Cảm giác lờ đờ, uể oải kéo dài khiến người bệnh khó tỉnh táo vào buổi sáng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập, công việc và sinh hoạt thường ngày. Tình trạng này xảy ra ít nhất một tháng hoặc tái diễn theo từng đợt ngắn.

Đáng lưu ý, chứng ngủ nhiều không thực tổn thường gặp trong các trạng thái rối loạn cảm xúc lưỡng cực – trầm cảm, rối loạn trầm cảm tái diễn hoặc giai đoạn trầm cảm nặng.  Vì vậy, orgscent khuyến khích các bạn cần nhận diện sớm để được điều trị đúng hướng, tránh để tình trạng kéo dài ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống.

Rối loạn nhịp thức ngủ không thực tổn là một chứng khá phổ biến trong nhóm rối loạn giấc ngủ không thực tổn, xảy ra khi chu kỳ ngủ – thức tự nhiên của người bệnh không đồng bộ với thời gian sinh hoạt chung của xã hội, khiến họ thường xuyên ngủ lệch giờ, dẫn đến mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều vào những thời điểm không phù hợp. Tình trạng này không xuất phát từ bệnh lý nội khoa mà thường liên quan đến rối loạn cảm xúc không ổn định hoặc các nét nhân cách bất thường.

Người mắc F51.5 thường khó ngủ vào giờ được xem là “bình thường”, như buổi tối, nhưng lại cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày – lúc lẽ ra phải tỉnh táo để học tập và làm việc. Điều này gây ra sự xáo trộn gần như hằng ngày, kéo dài ít nhất một tháng hoặc tái diễn thành từng đợt. Dù có thể ngủ đủ số giờ, nhưng giấc ngủ lại không đúng thời điểm, dẫn đến cảm giác không được nghỉ ngơi trọn vẹn.

Hệ quả là người bệnh không hài lòng với chất lượng, thời lượng hoặc thời điểm của giấc ngủ, kéo theo tâm trạng mệt mỏi, bức bối và suy giảm năng suất lao động. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể kéo dài và gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tâm thần cũng như đời sống xã hội.

 Đi trong lúc ngủ (chứng miên hành) (Sleep Walking) (F51.3)

Chứng miên hành, hay còn gọi là mộng du, là một rối loạn đặc biệt trong đó người bệnh vừa ở trạng thái ngủ vừa thể hiện hành vi như đang tỉnh. Trong cơn, họ có thể ngồi dậy khỏi giường, đi lại quanh phòng hoặc thực hiện các hành động đơn giản mà hoàn toàn không có ý thức. Tình trạng này thường xuất hiện vào 1/3 đầu của giấc ngủ ban đêm, khi cơ thể đang ở giai đoạn ngủ sâu nhất.

Đặc điểm dễ nhận biết là khuôn mặt ngây dại, ánh mắt vô hồn, người bệnh hầu như không phản ứng khi người khác gọi hay chạm vào. Việc đánh thức trong lúc này rất khó khăn. Dù hành vi có vẻ có mục đích (như đi lại, mở cửa), nhưng tính phản ứng và nhận thức lúc đó ở mức rất thấp. Sau khi cơn kết thúc hoặc vào sáng hôm sau, họ hoàn toàn không nhớ mình đã làm gì trong lúc mộng du.

Chứng miên hành không liên quan đến các rối loạn tâm thần thực thể hay bệnh lý nội khoa. Tuy không nguy hiểm trực tiếp, nhưng nếu không được kiểm soát, người bệnh có thể vô tình gây nguy hiểm cho bản thân (té ngã, va đập) hoặc ảnh hưởng đến người xung quanh. Tình trạng này thường gặp ở trẻ em nhưng cũng có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, đặc biệt khi có yếu tố stress hoặc thiếu ngủ kéo dài.

Hoảng sợ khi ngủ (loãng sợ ban đêm) (Sleep Terrors) (F51.4)

Hoảng sợ khi ngủ, hay còn gọi là hoảng sợ ban đêm, là một rối loạn giấc ngủ đặc trưng bởi những cơn sợ hãi dữ dội xảy ra trong lúc ngủ sâu. Người bệnh thường bất ngờ ngồi bật dậy, kêu thét, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, thậm chí có thể chạy lao ra cửa như đang cố gắng thoát khỏi mối đe dọa vô hình. Các cơn này xảy ra phổ biến trong 1/3 đầu của giấc ngủ ban đêm và kéo dài từ 1 đến 10 phút.

Trong cơn hoảng sợ, người bệnh không nhận thức được môi trường xung quanh, khuôn mặt thể hiện sự kinh hãi tột độ, và rất khó để đánh thức. Dù các biểu hiện rất mạnh mẽ như thở gấp, giãn đồng tử, co giật nhẹ hoặc giãy giụa, nhưng khi tỉnh lại – đặc biệt là vào sáng hôm sau – họ hoàn toàn không nhớ gì về sự việc đã xảy ra.

Rối loạn này không xuất phát từ bệnh lý cơ thể hay tổn thương thần kinh, nhưng lại ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giấc ngủ và tâm lý của cả người bệnh lẫn người thân xung quanh. Hoảng sợ khi ngủ thường xuất hiện ở trẻ em nhưng cũng có thể xảy ra ở người lớn, nhất là khi chịu áp lực tâm lý kéo dài hoặc thiếu ngủ trầm trọng.

Ác mộng (Nightmares) (FS1.5)

Ác mộng là những giấc mơ gây lo âu, sợ hãi dữ dội, thường liên quan đến những tình huống đe dọa tính mạng, an toàn cá nhân hoặc giá trị bản thân. Người bệnh thường tỉnh giấc giữa chừng, đặc biệt là vào nửa sau của giấc ngủ đêm, và nhớ lại giấc mơ một cách chi tiết, sống động. Dù có thể xuất hiện triệu chứng thần kinh tự trị (như tim đập nhanh, toát mồ hôi), nhưng không đi kèm la hét hoặc vận động cơ thể mạnh như trong hoảng sợ khi ngủ.

Điểm đặc trưng của rối loạn ác mộng là người bệnh nhanh chóng tỉnh táo và định hướng tốt sau khi thức giấc. Họ nhận thức rõ rằng mình vừa trải qua một cơn ác mộng và thường mô tả lại nội dung giấc mơ một cách rõ ràng, đầy cảm xúc. Trạng thái lo lắng có thể kéo dài ngay cả khi đã thức, khiến người bệnh khó ngủ lại và cảm thấy kiệt sức vào sáng hôm sau.

Mặc dù không có tổn thương thực thể nào, ác mộng vẫn gây tác động tâm lý rõ rệt, làm suy giảm chất lượng giấc ngủ và dẫn đến mệt mỏi, lo âu, và căng thẳng kéo dài nếu diễn ra thường xuyên. Rối loạn này có thể xuất hiện ở cả trẻ em và người lớn, và thường liên quan đến stress, sang chấn tâm lý hoặc rối loạn lo âu tiềm ẩn.

Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ không thực tổn

Rối loạn giấc ngủ không thực tổn có thể gặp ở bất kỳ độ tuổi nào, nhưng thường gia tăng rõ rệt ở người trung niên và người cao tuổi. Bên cạnh yếu tố tuổi tác, nhịp sống hiện đại với nhiều áp lực và thay đổi thói quen cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Áp lực công việc và căng thẳng kéo dài là nguyên nhân phổ biến nhất. Stress ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương, gây mất cân bằng nhịp sinh học và khiến giấc ngủ bị rối loạn. Người bệnh có thể khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm.

Lối sống thiếu vận động cũng là yếu tố góp phần. Việc ngồi nhiều, ít vận động thể chất khiến cơ thể không được giải phóng năng lượng, từ đó khó bước vào trạng thái thư giãn để dễ ngủ. Bên cạnh đó, việc sử dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ – đặc biệt là điện thoại hoặc máy tính – khiến ánh sáng xanh ức chế quá trình sản sinh melatonin, một loại hormone quan trọng giúp điều hòa giấc ngủ.

Đáng chú ý, đại dịch COVID-19 cũng để lại ảnh hưởng lâu dài đến giấc ngủ của nhiều người. Trong giai đoạn giãn cách xã hội, thói quen sinh hoạt bị đảo lộn, cộng thêm lo lắng về sức khỏe, tài chính và sự cô lập kéo dài, khiến tình trạng mất ngủ, ngủ chập chờn trở nên phổ biến hơn bao giờ hết.

F51 có nguy hiểm không?

Mặc dù bệnh này có thể không đe dọa tính mạng hay gây nguy hiểm ngay lập tức, tuy nhiên rối loạn F51 có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống, nếu kéo dài, sẽ gây nên tình trạng mệt mỏi, chán chường, không muốn làm bất cứ việc gì và nguy hiểm hơn thế, nếu quá chủ quan không tìm giải pháp kịp thời, người bệnh có thể:

• Trở nên lo âu về tất cả mọi thứ, nặng hơn có thể dẫn đến trầm cảm, rối loạn lo âu khiến cho tâm trạng trở nên bất ổn, thất thường.
• Suy giảm trí nhớ, suy yếu hệ miễn dịch do cơ thể không được nghỉ ngơi đủ, gây khó tập trung trong mọi việc, dẫn đến hiệu suất làm việc giảm sút nghiêm trọng
• Buồn ngủ ban ngày, việc không ngủ đủ giấc có thể dẫn đến việc đầu óc không tỉnh táo từ đó tăng nguy cơ tai nạn

Chính vì vậy, orgscent khuyến khích can thiệp sớm, có thể thông qua các phương pháp đơn giản như thực hành kĩ thuật thở 4-7-8 để có giấc ngủ ngon, ngoài ra, việc xông tinh dầu trước khi ngủ cũng là một giải pháp cải thiện giấc ngủ đang rất phổ biến như tinh dầu oải hương, tinh dầu cam, tinh dầu hoa nhài,.. đều có công dụng hỗ trợ giấc ngủ hiệu quả mà không cần dùng đến thuốc. Tuy nhiên, nếu tình trạng của bạn quá nặng, orgscent khuyên bạn nên đến gặp bác sĩ để chẩn đoán và can thiệp đúng lúc để ngăn ngừa biến chứng lâu dài.